PROTESTANLIĞIN MİMARI MARTİN LUTHER

10 Kasım 1483 tarihinde Almanya’nın Eisleben şehrinde dünyaya geldi, Elfurt Üniversitesi’nde öğrenimin gördü. Aiesine yaptığı bir ziyaret dönüşü, Erfurt yolunda yıldırım çarpma tehlikesiyle karşılaşınca keşiş olmaya karar verdi. 21 yaşında, Aziz Augustin tarikatına bağlı bir manastıra girerek ilahiyat eğitimine başlamış oldu. Aynı yıl içerisinde rahip oldu ve takip eden sene de Wittenberg Üniversitesi’nde doktorasını tamamlayarak ders vermeye başladı.

 

 

 

Bu dönemler de tahrif olmuş Hristiyanlığın birkaç örneğiyle karşılaşan Luther, bu durumlara karşı çıkmanın yolunu hazırladığı 95 teziyle bulmuştu.  O günlerde, Roma’nın görevlendirdiği bir Dominiken keşişi olan Johann Tetzel‘in Wittenberg civarında endüljans- (Orta Çağ Avrupası’nda bir tür günah çıkarma ve ölümden sonra cennete gitmek için Papa’nın sattığı af belgesi. Kilisenin halktan para alarak cennetten toprak satmasıdır. Katolik Kilisesi Yeniçağ başlarında harcamalarının artması üzerine bir bildiri yayınladı.) satmasını görmesiyle beraber tezini hazırlamıştı.

 

 

ENDÜLJANSIN KUVVETİNE DAİR TEZLER

Tezi, bu uygulamalara karşı çıkan bir eleştiri yazısıydı. 95 maddeden oluşan bu metni 31 Ekim 1517 günü piskoposlara gönderdi ve aynı zamanda birer mektupla endüljans konusundaki vaazlerin teolojik açıdan sağlam bir zemine oturtulmasını istedi. Sonrasında Luther’in de tahmin edemediği bir hızla Almanya’da ve komşu ülkelerde  hızlı bir şekilde yayılınca sadece endüljans satışlarında bir düşüş yaşanmakla kalmadı, bu olay bütün reform hareketinin başlangıcı oldu.

Burada şunu belirtmek gerekir; Martin Luther’in bu tezini üniversitenin duyuru panosu sayılabilecek Wittenberg Saray Kilisesi’nin kapısına astığı yolundaki, ancak yıllar sonra yayılan rivayet kanıtlanmış değildir.

 

 

BAZI FİKİRLERİNDEN VAZGEÇTİ, ÖZÜR MEKTUBU GÖNDERDİ

1518 yılında Martin Luther’in fikirlerine karşı Roma’da dava açıldı. Papa tarafından yargılanan Luther, aforoz edildi. Bu aforoznameyi Luther ise halk arasında defalarca yaktı. İmparatoratora kadar giden durum da İmparator Maximillian dahi onu heretik (dinden çıkmış, sapkın) ilan etti sonrasında Luther, suçlamalara cevap vermek üzere Roma’ya çağrıldı fakat o Roma yerine, Augsburg’ta Kardinal Cajetan’a ifade vermeyi tercih etti. Cajetan ise ondan fikirleri ve Kilise’ye yaptığı saldırılarından vazgeçmesini istedi. Bunun üzerine tekrar Wittenberg’e döndü. Burada Kutsal Roma Germen İmparatorluğu’nun imparator seçme yetkisi olan Saksonya Dükü III. Frederick onu himayesi altına aldı. Papa X. Leo,  her ne kadar III. Frederick’ten Luther’in sürgüne gönderilmesini talep ettiyse de, dük bu emre itaat etmedi.

Bu süreçte bazı fikirlerinden vazgeçmiş ve hatta Papa’ya bir özür mektubu bile göndermişti Luther. Ednüljans konusunda ise İngolstadt Üniversitesi rektörü Johann Eck ile münazara yapmıştı.

 

 

 

HIRİSTİYAN KİŞİNİN ÖZGÜRLÜĞÜ ÜZERİNE

15 Haziran 1520 günü Papa X. Leo, Luther’i yine bir bildiriyle aforoz etti. Ekim ayında öğretim görevliliğini yaptığı Erfurt Üniversitesi’nde bu belge Luther’in eline ulaşmıştı fakat fakat öğrencileri onu parçalayıp suya attı ve hiçbir görevli buna müdahele edemedi.

Bu olaylar esnasında belki de en meşhur kitabı olan “Von der Freiheit des Christenmenschen” (Hıristiyan Kişinin Özgürlüğü Üzerine) isimli kitabını Papa X. Leo’ya yönelttiği bir açık mektupla birlikte yayımladı. Onun düşüncesinin teolojik ve ideolojik temellerini yansıtan bu küçük eserin özünde “Freiheit” yani ‘’Özgürlük’’ kavramı vardı.

 

Kutsal Metinler ve akıl yoluyla ikna edilmediğim sürece papalar ve konsillerin otoritesini kabul edemem. Zira bunlar kendi aralarında çelişmekte ve benim vicdanım da sadece Tanrı’nın sözüne bağlıdır. Bu sebeple hiçbir görüşümden dönmüyorum çünkü kişinin vicdanına rağmen yazdıklarını inkar etmesi doğru ve güvenilir olmaz. Tanrı yardımcım olsun”.

 

1521 yılında Luther tekrar ifade için çağırıldı. Bu seferki İmparator V. Karl tarafından Worms Kurulu’na ifade vermek üzereydi. Yoldayken Erfurt, Eisenach, Gotha ve Frankfurt’ta vaazlar verdi ve Worms’a büyük bir kalabalık eşliğinde adeta zafer kazanmış bir komutan edasıyla girdi. Burada kendisinden yazmış olduğu kitaplardaki heretik fikirlerinden vazgeçmesi istendi. Luther ise şöyle bir ifade verdi: “Kutsal Metinler ve akıl yoluyla ikna edilmediğim sürece papalar ve konsillerin otoritesini kabul edemem. Zira bunlar kendi aralarında çelişmekte ve benim vicdanım da sadece Tanrı’nın sözüne bağlıdır. Bu sebeple hiçbir görüşümden dönmüyorum çünkü kişinin vicdanına rağmen yazdıklarını inkar etmesi doğru ve güvenilir olmaz. Tanrı yardımcım olsun”.

 

 

REFORM

Worms Kurulu, sonuç alınamadığı için dağıldı. Luther de yerleştiği Wartburg’da İncil’in Almanca tercümesine başladı. Luther, Wartburg’tayken, Wittenberg’te de önemli değişiklikler oluyordu. Özel ayin istekleri kesişler tarafından reddedilmiş ve bu kesişler Augustinien tarikatını terketmişti. Kale Kilisesi’nin rahibi bu sırada evlendi; öğrenciler Fransisken manastırındaki sunağı tahrip etti; ayinler Almanca yapılmaya başlandı ve şarap kadehi ilk defa kiliseye gelen cemaate de sunuldu. Bunlar olurken tabii Luther hakkındaki yasaklamalar kaldırıldı ve o da Wittenberg’e geri döndü. Kilisede vaaz vermeye başladı. Nürnberg Kurulu, Luther’den artık kitap yayımlamamasını istedi ve Katolik doktrini dışındaki vaazları yasakladı. Tabii Luther yazmaya devam etti; hatta şair ve müzisyenlerden ayinlerde kullanılacak yerel dile katkıda bulunmalarını da istedi.

1524 yılı Protestanliğin ilan edildiği ve Almanya’da iç karışıklıkların yaşandığı bir yıldı. Köylüler Luther’in öğretilerinden etkilenmiş ve ekonomik koşullarının iyileştirilmesi için ayaklanmıştı. Liderleri arasında Wittenberg’te eğitim almış bir ilahiyatçı olan Thomas Müntzer de vardı. Luther köylülerin saldırıları için bir kitap yazdı ve ayaklanma Frankenhausen’de bir çatışmada 50 bin kadar köylünün öldürülmesiyle sona erdi. Protestan rahiplerden bazıları Katolik prensler tarafından idam edildi ve bu doğrultuda köylüler Luther’in kendilerini aldattığına inandı.

 

 

PROTESTANLIK

Eski bir rahibe olan Katharina von Bora ile evlenmişti Luther. 1526’da Deutsche Messe und Ordnung des Gottsdienstes – Almanca Ayin ve Kutsal Merasim Düzeni adıyla yayımladığı ayinlerine başladı. 1529 senesinde önce Batı medeniyetini İslam tehlikesinden korumak için Türklere karşı savaşmanın her Hıristiyanın üzerine vazife olduğunu bildiren bir eserden (Türklere Karşı Savaşta) sonra, Hıristiyanlığın temel inanç ve doktrinlerinin soru-cevap şeklinde öğretildiği “Küçük ve Büyük Kateşizm”i yayımladı. Üç yıl sonra Nürnberg Dini Barış Komitesi, Alman Protestanlara özgürlük tanıdı. Luther, Wittenberg İlahiyat Fakültesi’nin dekanlığına getirildi. Sağlık sorunlarına rağmen yazmayı sürdürdü. Önce Anabaptistler (vaftiz uygulamasının sadece ergenlikte olabileceğini iddia eden bir Protestan mezhebi), daha sonra Yahudiler aleyhine yazdı ve Kutsal Metinler’den hareketle Papalığa karşı oldukça ağır bir dille eleştiri olarak “Wider das Papsttum zu Rom vom Teufel Gestiftet” (Roma’da Şeytan Tarafından Kurulmuş Papalığa Karşı) eseriyle Papalığa son darbesini indirdi.

17 Şubat 1546 günü doğduğu yer olan Eisleben’de kalp ve böbrek yetmezliğinden öldü. Luther’in endüljans uygulamasına karşı 95 tezinin yayılmasıyla başlayan ve 1521’de savaşlara ve şiddete varacak ölçüde tırmanan reform hareketi Avrupa’da o zamana kadar tek mezhep olan Katolikliğin bölünmesine ve genel olarak Reform Kiliseleri adı verilen yeni oluşumların doğmasına yol açmıştır: Daha çok Almanya, Avusturya, İskandinavya’da (ve dolayısıyla ABD’de) yaygın olan Lutheryan Kilisesi ve özellikle İsviçre, Fransa, Hollanda ve İskoçya’da (dolayısıyla ABD’de) bulunan Presbiteryan Kilise, daha çok İngiltere’de ve dünyada Büyük Britanya’nın etkili olduğu ülkelerde hakim olan Anglikan Kilisesi.

 

 

   Kaynak ve İleri Okuma

https://tr.wikipedia.org/wiki/Martin_Luther

What ELCA Lutherans Believe.” Evangelical Lutheran Church in America”. 26 Temmuz, 2008. 28 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2009-03-21.

Saraswati, Prakashanand (2001). The True History and the Religion of India : A Concise Encyclopedia of Authentic Hinduism. New York: Motilal Banarsidass (Pvt. Ltd). “”His ‘protest for reformation’ coined the term Protestant, so he was called the father of Protestantism”

Hillerbrand, Hans J. (2007). “Martin Luther: Indulgences and salvation,”. Encyclopaedia Britannica.

https://www.deutschland.de/tr/topic/yasam/buyuk-reformcu-martin-luther

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir